اسید سیتریک

(دیدگاه 1 کاربر)

نام صنعتی : اسید سیتریک ، جوهر لیمو

فرمول شیمیایی : C6H8O7

نام آیوپاک : 2-hydroxypropane-1,2،3-tricarboxylic acid

سایر نام های این محصول : جوهر لیمو ، سیتریک اسید ، اسید لیمو 

کاربرد آن : در انواع صنایع منجمله نوشابه سازی، ساخت آبمیوه ، صنایع آرایشی و بهداشتی و صنایع دارویی مصرف دارد.

اسید سیتریک چیست ؟

این اسید یک نوع اسید آلی به رنگ سفید، جامد و بلوری بوده که در میوه هایی همچون لیمو ترش، گریپ فروت و پرتقال وجود دارد. کشور چین در راس تولید کنندگان این اسید پر مصرف می باشد و هر ساله تن ها از این اسید آلی وارد ایران شده و مصرف می گردد.

در انواع صنایع منجمله نوشابه سازی، ساخت آبمیوه ، صنایع آرایشی و بهداشتی و صنایع دارویی مصرف دارد.

یکی دیگر از کاربرد های اسید سیتریک تنظیم PH می باشد. تاثیرات تماس با این اسید موجب تحریک پوست و چشم می گردد.

باعث بسی افتخار است که این اسید پر مصرف خوراکی توسط دانشمند ایرانی جابر بن حیان در قرن هشتم کشف گردیده است.

تاریخچه اسید سیتریک

جوهر لیمو به طور طبیعی در میوه ها، سبزیجات و مرکبات وجود دارد اما اسید سیتریک را اولین بار در سال ۱۷۸۴، یک دانشمند سوئدی به نام کارل ویلهلم از لیمو ترش به دست آورد. در سال ۱۸۹۰، ایتالیا فرآیند صنعتی کردن اسید سیتریک در صنایع مرکبات را انجام داد و از ترکیب کلسیم سیترات و اسید سولفوریک رقیق، سیتریک اسید تولید کرد. در سال 1893، کارل وهمر از طریق کشت پنیسیلیوم گلوکوم، سیتریک اسید تولید نمود. امروزه برای تولید اسید سیتریک از ابزارهای شیمیایی و روش های جدیدی استفاده می شود.

لیمو، لیمو ترش، گریپ فروت، پرتقال و نارنگی، مرکباتی هستند که مقدار زیادی جوهر لیمو دارند و گوجه فرنگی، توت فرنگی، آناناس، گیلاس، تمشک و میوه های گرمسیری دارای جوهر لیمو کمی هستند. در آبلیمو بین 5 تا 6 درصد اسید وجود دارد. در میوه و سبزیجات علاوه بر جوهر لیمو، اسید مالیک و تارتاریک نیز موجود می باشد. بهتر است بدانید از سیتریک اسید تولید شده، ماده ای به نام سیترات به صورت نمک یا استر استخراج می شود.

فرمول شیمیایی اسید سیتریک

ویژگی و خصوصیات اسید سیتریک

شکل ظاهری : جامد ، سفید و بلوری

جرم مولی : 192.124 g/mol

چگالی : 1.665 g/cm3

دمای ذوب : 153 درجه سلسیوس

دمای جوش : 175 درجه سلسیوس

انحلال پذیری در آب : 73 g/100 ml

اسید سیتریک به دلیل خاصیت اسیدی و مزه ای که دارد ، عمدتاً به عنوان ماده معطر کننده و نگهدارنده نیز در نوشابه ها و شیرینی ها مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین از این اسید برای تثبیت یا حفظ داروها و به عنوان ضد عفونی کننده در برابر ویروس ها و باکتری ها استفاده می شود. استفاده از این اسید در داروها برای کمک به تثبیت و حفظ ترکیبات فعال برای تقویت یا غلبه بر طعم داروهای جویدنی و نوشیدنی بکار می رود.

این اسید یک ضد عفونی کننده مفید در برابر انواع باکتری ها و ویروس ها است و به عنوان تمیز کننده عمومی برای از بین بردن زخم صابون ، لکه های آب سخت ، آهک و زنگ زدگی به صورت تجاری به فروش می رسد.

کاربرد اسید سیتریک

  • اسید سیتریک یکی از رایج ترین مواد افزودنی غذایی در جهان محسوب می گردد.
  • این ماده برای تقویت اسیدیته ، تقویت طعم و حفظ مواد تشکیل دهنده استفاده می شود.
  • از اسید سیتریک در ساخت سودا ، آب میوه ها ، نوشیدنی های پودری ، آب نبات ها ، غذاهای یخ زده و برخی از لبنیات استفاده می گردد.
  • همچنین به میوه و سبزیجات کنسرو شده برای محافظت در برابر بوتولیسم (یک بیماری نادر اما جدی ناشی از باکتری های Clostridium botulinum تولید سموم) اضافه شده است.
  • یک ماده اصلی در تولید داروها و مکمل های غذایی است.
  • در حشره کش ها و ضد عفونی کننده ها برای از بین بردن باکتری ها و ویروس ها استفاده می شود.
  • در تولید محصولات آرایشی و بهداشتی به عنوان نگهدارنده.

اسید سیتریک خوراکی

آیا اسید سیتریک مضرر است؟

اسید سیتریک به طور کلی برای استفاده به عنوان یک افزودنی غذایی و در کاربردهای متنوع بی خطر است.

ولی اگر آب میوه مرکبات با چشم برخورد نماید بایستی چشم ها را با آب بشویید. چون ممکن است موجب تحریک و سوزی چشم گردد.

بسیاری از محصولات آرایشی و بهداشتی حاوی اسید سیتریک و نمکهای آن به عنوان مواد نگهدارنده هستند.

مقادیر زیاد مصرف اسید سیتریک ممکن است باعث از بین رفتن مینای دندان شود.

آکادمی دندانپزشکی عمومی اظهار داشت که غذاهای حاوی غلظت اسید آلی باید در حد اعتدال مصرف شوند.

شستشوی دهان پس از خوردن یا نوشیدن مواد غذایی و نوشیدنی هایی که حاوی اسید سیتریک بوده توصیه می گردد. ضمناً استفاده از نی در هنگام نوشیدن نوشیدنی هایی که حاوی اسید سیتریک هستند گزینه دیگری است.

انواع اسید سیتریک

اسید سیتریک خشک (Anhydrous Citric Acid)

اسید سیتریک خشک از تبلور آب گرم به وجود می آید و زمانی که در آب سرد تشکیل می شود، متبلور می گردد. این نوع اسید از نظر دانه بندی و شکل ظاهری، پودری شکل است و بیشتر به عنوان طعم دهنده، تنظیم کننده و براق کننده (روکش روی میوه ها) استفاده می شود. اسید سیتریک خشک در ساختار خود آب ندارد و فاقد آب است. این اسید به دلیل خشک بودن، در غذاهای خشک به عنوان نمک، ترشی و چاشنی طعم دهنده مورد استفاده قرار می گیرد و جایگزینی خشک برای آبلیمو و سرکه است.

اسید سیتریک آبدار (Citric Acid Monohydrate)

اسید سیتریک آبدار از تبلور در آب گرم به دست می آید و در ساختار خود به ازای هر مولکولش، یک مولکول آب دارد. این نوع اسید، از نظر دانه بندی و شکل ظاهری، کریستالی شکل است و بیشتر از آن در تولید آبمیوه ها و نوشیدنی هایی که نیاز به ترش مزگی دارند، استفاده می گردد.

اسید سیتریک مایع

نحوه تولید اسید سیتریک

همانطور که گفته شد، سیتریک اسید در بسیاری از مرکبات در غلظت های بالا وجود دارد و یافت می شود اما این مقدار فقط برای خوراکی مناسب است و جواب گوی مقیاس های تجاری و صنعتی نیست. به همین دلیل و بالا بودن تقاضا، این اسید را به روش های مختلفی تولید می کنند. برای تولید اسید سیتریک 2 روش رایج وجود دارد که این روش ها عبارتند از:

روش اول: استفاده از تخمیر گیاهان و باکتری ها است که برای اولین بار توسط یک شیمیدان آمریکایی به نام جیمز کری در سال 1917 کشف شد.

روش دوم: کشت کپکی به نام اسپرژیل روی شکر است که در انتهای این فرآیند کلسیم سیترات به دست می آید و رسوب کرده و ته نشین می شود. در این روش، کلسیم سیترات با آب واکنش می دهد و اسید سیتریک به همراه کلسیم هیدروکسید تولید می شود.

خطرات استفاده از اسید سیتریک

اسید سیتریک به طور کلی ضعیف، بی خطر و ایمن می باشد و این مورد توسط سازمان غذا و دارو (FDA) تایید شده است اما قرار گرفتن در معرض سیتریک اسید خالص و غلیظ می تواند به سلامتی بدن آسیب برساند و عوارض جانبی ایجاد کند. در زیر به خطرات استفاده از اسید سیتریک اشاره کرده ایم.

– استفاده طولانی مدت و مکرر از این اسید باعث فرسایش مینای دندان و از بین رفتن آن می شود.

– هنگام استفاده از این ماده شیمیایی حتما نکات ایمنی را رعایت کنید و از عینک مخصوص، لباس مناسب و دستکش ضد اسید استفاده نمایید.

– تماس این اسید با پوست باعث تورم، قرمزی، سوختگی، ایجاد تاول و درد آن می شود. در صورت بروز این اتفاق، سریعا ناحیه مورد نظر را با آب فراوان بشویید.

– اگر این اسید با چشم تماس پیدا کند، باعث قرمزی، سوزش و وارد شدن آسیب‌ های جدی به آن می شود. بعد از بروز این اتفاق، چشم خود را با آب سرد شست و شو دهید.

– استنشاق این اسید باعث سرفه، تنگی نفس، گلو درد و سوزش بینی و گلو می شود. در صورت بروز این مورد، در معرض هوای آزاد و تازه قرار بگیرید.

– بلع و خوردن بیش از اندازه این ماده، ممکن است باعث معده درد، گلو درد، بروز درد در ناحیه شکم و ایجاد زخم‌ های شدید در دستگاه گوارشی شود. اگر دچار ورم یا اسهال شدید یا بیماری های کلیوی، سابقه حمله قلبی، فشارخون بالا و مشکلات ادرار دارید، حتما به پزشک مراجعه کنید.

– از این اسید باید در مقادیر مشخص و به اندازه مصرف کنید زیرا دارای خاصیت خورندگی می باشد.

– ایمن بودن و بی خطر بودن این اسید برای بدن، به این علت است که این ماده در بدن متابولیزه می شود و باعث تجمع هیچ گونه سمی نمی شود.

– اطراف این ماده، به هیچ وجه آتش روشن نکنید و از استعمال دخانیات خودداری نمایید.

– در برخی از موارد این ماده می تواند آلرژی زا باشد و باعث بروز بیماری شود. برخی افراد بعد از مصرف غذاها و ترکیبات دارای اسید سیتریک مصنوعی، دچار معده درد، تنگی نفس، درد مفاصل و درد عضلات می شوند اما همین افراد با مصرف اسید سیتریک طبیعی، هیچ علائمی ندارند. منابع علمی ادعا می کنند که این عوارض به دلیل وجود قارچی است که اسید سیتریک تولید می کند. این قارچ در موارد نادر می تواند باعث ایجاد حساسیت گردد.

ویژگی و خصوصیات اسید سیتریک

قیمت اسید سیتریک

قیمت اسید سیتریک با توجه به نوع، حجم، درصد خلوص، غلظت، ایرانی یا خارجی بودن، برند و شرکت تولید کننده آن تعیین می شود. به طور مثال، قیمت اسید سیتریک خشک 98 درصد ایرانی، به ازای هر کیلوگرم 91 هزار تومان می باشد و قیمت اسید سیتریک آبدار 98 درصد ایرانی، به ازای هر کیلوگرم 87 هزار تومان است. این اسید به دلیل غیر سمی و ایمن بودن، کاربردهای فراوانی دارد و در صنایع زیادی مورد استفاده قرار می گیرد، به همین خاطر تقاضا برای آن روز به روز در حال افزایش است و سالانه بیش از 2 میلیون تن از آن در جهان تولید می شود.

بسته بندی های اسید سیتریک :

کیسه های اسید سیتریک در بسته های 25 کیلوگرمی بصورت عمده و خرده آماده تحویل در تمام نقاط ایران می باشد.

اسید-سیتریک
اسید-سیتریک

 

اگر به دنبال خرید مخزن برای نگهداری و ذخیره اسید هستید بر روی عبارت مخزن اسید کلیک کنید.

1 دیدگاه برای اسید سیتریک

  1. محمد

    استفاده کردیم استاد . ممنون .

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.